Dzisiaj jest: 22 Luty 2024        Imieniny: Marta, Małgorzata, Piotr
Wielki protest rolników w Elblągu. NIE dla importu ukraińskich produktów rolnych oraz ZIELONEGO ŁADU.

Wielki protest rolników w Elblągu. NIE dla importu ukraińskich produktów rolnych oraz ZIELONEGO ŁADU.

Dobę blokowali rolnicy węzeł Elbląg południe na ekspresowej siódemce. Protest rozpoczął się o godzinie dziesiątej dwudziestego lutego. Jak szacują organizatorzy w akcji wzięło udział nawet tysiąc pojazdów. Dwa główne postulaty…

Readmore..

Marek A.Koprowski - „Bandera. Terrorysta, morderca, fanatyk”

Marek A.Koprowski - „Bandera. Terrorysta, morderca, fanatyk”

Jak to się stało, że syn greckokatolickiego księdza powołał do istnienia ruch, który uczynił zbrodnię podstawowym narzędziem walki politycznej? Kim była jego rodzina i koledzy? Co czytał w dzieciństwie i…

Readmore..

Oszmiańskie historie – rodzinne losy Aleksandrowiczów i Gorbaczewskich

Oszmiańskie historie – rodzinne losy Aleksandrowiczów i Gorbaczewskich

/ Adolf Aleksandrowicz ojciec Stanisława, Władysława, Edwarda, Kazimierza, Marii i Józefy, Oszmiana 1934 rok, fot. zbiory Aliny Ringwelskiej Powiat oszmiański za czasów Rzeczypospolitej Obojga Narodów był największym z powiatów w…

Readmore..

Moje Kresy – Anna  Muszczyńska cz.7

Moje Kresy – Anna Muszczyńska cz.7

Uwaga !!! drastyczne opisy mordów banderowców. Strach paraliżował wszystkich. Pamiętam, że od tego zajścia nie spaliśmy w domu. Poprzez sad, w śniegu po kolana uciekliśmy do naszego sąsiada Ukraińca Władka…

Readmore..

To było wystąpienie męża stanu w imieniu narodu i państwa  polskiego

To było wystąpienie męża stanu w imieniu narodu i państwa polskiego

/ Ksiądz Isakowicz-Zaleski podszedł do ukraińskiego polityka podczas składania wieńców przed pomnikiem Ofiar Ludobójstwa. Źródło: Jakub Krzywiecki/INTERIA.PL Problemy historyczne, zwłaszcza te bolesne i do tej pory nierozwiązane, mają duży wpływ…

Readmore..

WYPRAWA KIJOWSKA  Wołyń - Tygodnik społeczny, polityczny i gospodarczy 15 maj 1937 r.

WYPRAWA KIJOWSKA Wołyń - Tygodnik społeczny, polityczny i gospodarczy 15 maj 1937 r.

Wyszukał i opracował Andrzej Łukawski. Pisownia oryginalna 17 lat temu, w dniu 10 maja 1920 r. wojska polskie pod dowództwem ówczesnego gen. Śmigłego, na rozkaz Marszałka Piłsudskiego wkroczyły do Kijowa.…

Readmore..

Artykuł odrzucony przez redaktora T. Sakiewicza dopominającego się o wolność słowa

Artykuł odrzucony przez redaktora T. Sakiewicza dopominającego się o wolność słowa

Ks. Tadeusz Isakowicz - Zaleski - Żywa historia wydana w Krakowie w 2016 roku: Z kolei Przemysław Żurawski vel Grajewski, namaszczony na ministra spraw zagranicznych w wirtualnym rządzie prof. Piotra…

Readmore..

Krwawe święta Ofiarowania  Pańskiego  w latach 1943 – 1946

Krwawe święta Ofiarowania Pańskiego w latach 1943 – 1946

Faszyści z banderowskiej frakcji OUN w celu likwidacji ludności polskiej wykorzystywali często święta katolickie oraz czasami swoje święta obrządku greckokatolickiego i prawosławnego. Tak też było ze świętem Ofiarowania Pańskiego. Kościół…

Readmore..

Zabraknie nam człowieka, który był znakiem rozpoznawczym Ormian  w Polsce

Zabraknie nam człowieka, który był znakiem rozpoznawczym Ormian w Polsce

Ksiądz Tadeusz nauczył nas w każdej sytuacji szukać rozwiązania, iść dalej. W obliczu ciemności, wichrów, niepewności był tym, który podtrzymywał, dodawał ducha – mówił ks. prof. Józef Naumowicz odprawiając Mszę…

Readmore..

HOUWALTOWIE I ICH REZYDENCJA  W MEJSZAGOLE

HOUWALTOWIE I ICH REZYDENCJA W MEJSZAGOLE

/ Na zdjęciu pałac Houwaltów w Mejszagole. Zdjęcie ze zbiorów Grażyny Houwalt. Następstwa II wojny światowej spowodowały zagładę polskiego ziemiaństwa. Po zagarnięciu Wileńszczyzny 17 września 1939 roku przez Armię Czerwoną…

Readmore..

Szlakiem krzyży wołyńskich - BOREK K. HUTY STEPAŃSKIEJ

Szlakiem krzyży wołyńskich - BOREK K. HUTY STEPAŃSKIEJ

BOREK K. HUTY STEPAŃSKIEJ gromada Borek, gmina Stepań, powiat Kostopol, woj. wołyńskie Lotem błyskawicy 4 lutego przeszła przez wszystkie wsie wokół Huty Stepańskiej, wiadomość o mordzie w Janówce u Teodorowiczów.…

Readmore..

BANDERYZM GREKOKATOLICKI WE LWOWIE. WOJNA NA UKRAINIE  - GREKOKATOLICKI   BISKUP IGOR WOŹNIAK WZYWA DO NAŚLADOWANIA STEPANA BANDERY

BANDERYZM GREKOKATOLICKI WE LWOWIE. WOJNA NA UKRAINIE - GREKOKATOLICKI BISKUP IGOR WOŹNIAK WZYWA DO NAŚLADOWANIA STEPANA BANDERY

/ Arcybiskup Woźniak Autorstwa Mnikh&Ipatiy Vashchyshyn, OSBM - Praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=63044472 Do brania przykładu ze Stepana Bandery wezwał rodaków grekokatolicki arcybiskup lwowski Igor Woźniak podczas obchodów kolejnej…

Readmore..

Papusza, cygańska poetka z Kresów

Papusza  (w języku Romów znaczy lalka) to nie tyle pseudonim co przezwisko Bronisławy Wajs. Wspominała, że to najczęściej matka nazywała ją "Laleczka" z racji urody. Tabor, w którym przyszła na świat i wychowała się, wędrował po terenach Podola, Wołynia i w okolicy Wilna. W tym miejscu warto wspomnieć, że Cyganie-Romowie żyją w Polsce od XV wieku. Przed 1939 r. na terenie województwa wołyńskiego żyło kilka tysięcy Cyganów (Romów). Dokładne dane dotyczące liczby Cyganów w Polsce przedwojennej nie są znane. Na potrzeby władz sporządzano wprawdzie szacunkowe rejestry, jednak ze względu na koczowniczy tryb wielu szczepów cygańskich, dane te nie są pełne. Pomimo stosownych rozporządzeń, Cyganie wędrowni nie zawsze rejestrowali się w urzędach. Warto jednak zauważyć, że po wojnie polscy Cyganie z Kresów przenieśli trasy swoich wędrówek na Ziemie Odzyskane, oczywiście do czasu ich przymusowego osiedlenia. PRL  odmówił w 1964 roku, Cyganom prawa do wędrówki. To był koniec epoki taborów i  tradycyjnej wędrówki z taborem od wiosny do jesieni, swobodne życie blisko przyrody, taniec i śpiew, wolność i niezależność. Papusza – poetka cygańska pisząca w języku romskim, pochodziła z grupy etnicznej Polska Roma (polscy Romowie nizinni), tu należy dodać, że  byli to Cyganie ze wschodu. Urodziła się 17 sierpnia 1908 lub 10 maja 1910  a więc w czasach gdy jej rodzina podróżowała w wozach ciągniętych przez konie, zatrzymując się to tu, to tam i zakładając obozowiska. Rodzina Wajsów składała się głównie z muzykantów, harfistów. Jeździli po miastach i wsiach, grali w karczmach, na jarmarkach czy weselach.  
Papusza była pierwszą świadomą poetką cygańską w Polsce,  jedną z niewielu kobiet romskich, które samodzielnie nauczyły się pisać i czytać. Nigdy nie chodziła do szkoły. Bardzo chciałam się uczyć czytać, ale rodzice nie dbali o mnie – wspominała Papusza po latach. Bronisława została wydana za mąż jako szesnastolatka za starszego od niej o 24 lata brata ojczyma, harfiarza Dionizego Wajsa. W czasie II wojny światowej ukrywała się przed Niemcami wraz ze swoją grupą w lasach Zachodniej Ukrainy. Po wojnie polscy Cyganie z Kresów przenieśli się na Ziemie Odzyskane i tak też zrobiła grupa Papuszy. W latach 1954–1981 mieszkała w Gorzowie Wielkopolskim, kiedy jej romski tabor zatrzymał się tam na dobre. W 1981 roku starą i schorowaną poetkę przyjęła pod opiekę rodzina z Inowrocławia, gdzie  zmarła 8 lutego 1987. W tym czasie oskarżana ją o zdradę plemiennych tajemnic. Jako wykluczona ze społeczności cygańskiej, przeżyła poza nią ponad 30 lat. Przestała pisać. Kilka ostatnich wierszy opublikowała w 1970 r. Wiele z tego, co napisała wcześniej spaliła razem z listami od przyjaciół, między innymi od Tuwima. Gdybym się nie nauczyła czytać i pisać, ja głupia, byłabym może szczęśliwa – wyznała pod koniec życia. Twórczość jednak pozostała, co prawda to zaledwie około 40 utworów przez nią własnoręcznie zapisanych. Jednak pozostawiła  sporo przez siebie napisanych tekstów zawierających opis jej cygańskiego życia. Przy tym swoje utwory Papusza pisała po cygańsku, zaś opisy życia, a także listy – po polsku.  Pierwszym którego zauroczyły  jej pieśni (gila) był Jerzy Tadeusz Ficowski – polski poeta, eseista, autor tekstów piosenek, prozaik, tłumacz. W roku 1949 do taboru Dionizego Wajsa dołączył ukrywający się przed bezpieką  Ficowski . Szybko dostrzegł wartość literacką improwizowanych pieśni Papuszy i namówił ją do ich spisywania. Naturalnym motywem twórczości romskiej poetki stał się  utracony świat wolności i wędrujących taborów, z powodu przymusowego osiedlenia. W swojej poezji, wyrastającej z ludowej pieśni cygańskiej, opiewała losy swego narodu, wyrażała jego przyzwyczajenia, tęsknoty. Następny z wybitnych polskich poetów który zainteresował się utworami cygańskiej poetki,  był Julian Tuwim, który spowodował opublikowanie jej pierwszych wierszy. Dzięki temu Papusza zadebiutowała wierszem przetłumaczonym z języka romskiego w "Nowej Kulturze" w 1951 roku. Po opublikowaniu w 1956 roku tomiku "Pieśni Papuszy" poetka stała się sławna. Nadal jednak żyła skromnie. Nie sądziła, żeby można było brać pieniądze za pisanie pieśni. Od 1962 r. Papusza należała do Związku Literatów Polskich. Jej wiersze doczekały się przekładów na języki: niemiecki, angielski, francuski, hiszpański, szwedzki, włoski.  Szczególnym wierszem w twórczości Papuszy jest poemat rozpoczynający się od słów:
 
Ziemio moja
Ziemio moja i leśna
Jestem córką twoją /…/
Pójdę ja w góry
Góry wysokie,
Włożę spódnicę piękna, wspaniałą
Uszytą z kwiatów
I zawołam, ile sił będę miała:
Polska ziemio: czerwona i biała!
 
 Wspomina Ficowski, że po opublikowaniu tego wiersza w piśmie brytyjskim, wątpiono w jego autentyczność ). Tak nie mogła napisać Cyganka, córa wędrownego ludu! Papuszę jednak cechowała mocna identyfikacja z Polską, z polskością. Podkreślała to wielokrotnie. Grupa Polska Roma to wszak Cyganie od stuleci wędrujący w obrębie Polski właśnie. Proszona o odczytanie wierszy w oryginale, tłumaczyła: Ja jestem Polką. Po cygańsku tylko śpiewałam i zapisywałam /…/ Cyganie to Polacy. Kiedy indziej mówiła: Cyganie są germańscy i słowiańscy. Nasze nazwisko brzmi z niemiecka, ale my jesteśmy Cyganie słowiańscy. Pan Polak, to pan Słowianin, my też z pochodzenia Słowianie. Razem jesteśmy Polacy. Jak widać Papusza nie miała problemu z podwójną identyfikacją, a jej przekonanie o polskości swej grupy zupełnie tłumaczy patriotyczne treści poematu (W styczniu 2004 w Muzeum Teatralnym przy Teatrze Wielkim w Warszawie otwarto wystawę ”Z dziejów Polek”. Prezentowała ona sylwetki 60 najsławniejszych Polek, począwszy od św. Kingi, poprzez królowe, artystki, uczone, po sławne postacie sportu i polityki. Pośród tych najsławniejszych Polek znalazła się również Papusza.) Nic więc dziwnego, że po jej śmierci tak wielu twórców zainteresowało się jej życiem. W 1974 roku Maja i Ryszard Wójcikowie nakręcili do własnego scenariusza film dokumentalny "Papusza". W 1991 roku powstał kolejny film dokumentalny "Historia Cyganki" według scenariusza i w reżyserii Grega Kowalskiego z muzyką Jana Kantego Pawluśkiewicza. 24 czerwca 1994 roku amfiteatrze na krakowskich Błoniach odbyło się prawykonanie poematu symfonicznego autorstwa Jana Kantego Pawluśkiewicza, zatytułowanego "Harfy Papuszy", wykonanego w języku Romów, z operową obsadą ze wspaniałą czarnoskórą gwiazdą z MET, Gwendolyn Bradley na czele.. W 2013 roku na ekrany kin wszedł film fabularny "Papusza" według scenariusza i w reżyserii Joanny Kos-Krauze i Krzysztofa Krauze, ilustrowany muzycznie "Harfami Papuszy" Pawluśkiewicza. Ukazała się też zbeletryzowana biografia cygańskiej poetki – "Papusza" pióra Angeliki Kuźniak (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2013).
 
Źródła:
1) Janusz R. Kowalczyk : " Papusza (Bronisława Wajs) " - https://culture.pl/pl/tworca/papusza-bronislawa-wajs
2) Adam Bartosz: " Papusza (Bronisława Wajs) " http://muzeum.tarnow.pl/artykul.php?id=68&typ=6
3)Paweł Stachnik: " Koniec epoki taborów, czyli co władza ludowa zrobiła z Cyganami " https://naszahistoria.pl/koniec-epoki-taborow-czyli-co-wladza-ludowa-zrobila-z-cyganami/ar/c15-10574446